جامعه اسلامی و شاخصه‌های آن در اندیشه مقام معظم رهبری

برای مثال، گروهی بنا بر موضوعی جدیدی چون فضای مجازی جوامع را به دو دسته مجازی و حقیقی تقسیم بندی کردند. همچنین می‌توان به جوامع صنعتی و غیرصنعتی، سنتی و مدرن، باز و بسته و مانند آن اشاره داشت. باید توجه داشت که بسیاری از این تقسیم‌بندی‌ها سیال اند و بار هنجاری دارد و ناشی از نظام اعتقادی اندیشمندان است. با همه این اوصاف، جوامع موجود را می‌توان بر اساس نظام اعتقادی اسلام به جوامع اسلامی و غیر اسلامی تقسیم بندی کرد. ما در این مقاله تلاش می‌کنیم تا با استفاده از بیانات و پیام‌های مقام معظم رهبری پی به شاخصه های اصلی جامعه اسلامی ببریم.

جامعه اسلامی

جامعه اسلامی

جامعه اسلامی چیست؟

نکته‌ای که باید بدان اشاره داشت تعریف حداقلی و حداکثری از جامعه اسلامی است. تعریف حداقلی اشاره به مفهوم فقهی آن دارد که هر جامعه‌ای که مردم آن شهادتین را به زبان جاری کرد، جامعه اسلامی است. به عبارتی، قاعده فقهی اصل را بر حسن ظن می گذارد که همه افراد جامعه مسلمان اند که البته اصل صادقی است و همگان باید بدان احترام بگذارند. اما تعریف حداکثری اشاره به معیارهای بالاتری از اسلام دارد. به عبارتی، در این نگاه مردمی که به لحاظ فقهی مسلمانند را نامسلمان نمی پندارد اما به معیارهای بلندی چنگ میزند که با آن هر جامعه دیگر جامعه اسلامی نخواهد بود.

به نظر رهبر معظم انقلاب «جامعه‌ی اسلامی … جامعه‌ای که در آن، آرمانهای اسلامی، اهداف اسلامی، آرزوهای بزرگی که اسلام برای بشر ترسیم کرده است، تحقق پیدا کند». (بیانات معظم له در دیدار دانشجویان کرمانشاه ۲۴/۷/۹۰) شاخص های این جامعه عبارتند از عدالت، آزادی، عزت ملی، مرفه، پیشرفت های همه جانبه ،پیشرفت دائم و بدون وقفه است.

از این جهت جامعه اسلامی« جامعه‌ی عادل، برخوردار از عدالت، جامعه‌ی آزاد، جامعه‌ای که مردم در آن، در اداره‌ی کشور، در آینده‌ی خود، در پیشرفت خود دارای نقشند، دارای تأثیرند، جامعه‌ای دارای عزت ملی و استغنای ملی، جامعه‌ای برخوردار از رفاه و مبرای از فقر و گرسنگی، جامعه‌ای دارای پیشرفتهای همه‌جانبه – پیشرفت علمی، پیشرفت اقتصادی، پیشرفت سیاسی – و بالاخره جامعه‌ای بدون سکون، بدون رکود، بدون توقف و در حال پیشروی دائم» است. «البته این جامعه تحقق پیدا نکرده، ولی ما دنبال این هستیم که این جامعه تحقق پیدا کند» (بیانات معظم له در دیدار دانشجویان کرمانشاه ۲۴/۷/۹۰). ایشان جامعه اسلامی را هدف میانی می داند چرا که « این جامعه وقتی تشکیل شد، مهمترین مسئولیت این جامعه این است که انسانها بتوانند در سایه‌سار چنین اجتماعی، چنین حکومتی، چنین فضائی، به کمال معنوی و کمال الهی برسند؛ که: «ما خلقت الجنّ و الانس الّا لیعبدون» انسانها به عبودیت برسند.» (بیانات معظم له در دیدار دانشجویان کرمانشاه، ۲۴/۷/۹۰)

۱- انس با قرآن

جامعه اسلامی جامعه ایست که به لحاظ درونی مستحکم است و این استحکام را از قرآن اخذ می کند.«جامعه‌ی اسلامی با انس روزافزون با قرآن استحکام درونی پیدا میکند؛ و استحکام درونی آن چیزی است که جوامع را در راه‌های مطلوب خودشان و به‌سوی مطلوبهای خودشان قادر میسازد و قدرت برخورد با چالشها به جوامع میدهد. باید در درون مستحکم بود؛ این استحکام درونی به برکت انس با قرآن حاصل میشود. انس با قرآن ایمان را تقویت میکند، توکّل به خدا را زیاد میکند، اعتماد به وعده‌ی الهی را زیاد میکند» (بیانات معظم له در محفل انس با قرآن، ۸/۴/۹۳)

۲- انتظار

جامعه اسلامی جامعه ایست که با عقیده به انتظار امید به آینده دارد و درای امید و روحیه تغییر برای خوبی هاست. به عبارتی، جامعه اسلامی جامعه ای منتظر است.« حقیقتاً روحیه‌ی انتظار و روحیه‌ی ارتباط با ولی‌عصر (ارواحنا فداه) و منتظر ظهور بودن و منتظر آن روز بودن، یکی از بزرگ‌ترین دریچه‌های فرج برای جامعه‌ی اسلامی است. منتظر فرج هستیم؛ خود این انتظار، فرج است؛ خود این انتظار، دریچه‌ی فرج است، امیدبخش است، نیروبخش است؛ از احساس بیهودگی، از احساس ضایع شدن، از نومیدی، از گیج و گمی نسبت به آینده جلوگیری میکند؛ امید میدهد، خط میدهد. مسئله‌ی امام زمان (سلام الله علیه) این است» (بیانات معظم له در دیدار پژوهشگران و کارکنان‌ مؤسسه «دارالحدیث» و پژوهشگاه «قرآن و حدیث» ۲۱/۳/۹۳)

۳- هدایت

جامعه ای اسلامی است که در کنار پیشرفت های مادی از عنصر هدایت هم بهره مند است. « جامعه‌ی اسلامی جامعه‌ای است که اگر از لحاظ جنبه‌های مادّی به اسلام عمل بکند، بدون تردید در قلّه قرار خواهد گرفت؛ از لحاظ علم، از لحاظ صنعت لازم، از لحاظ معیشت، از لحاظ روابط اجتماعی، از لحاظ عزّت و شرف دنیائی و عمومی و ملّی و بین‌المللی در اوج قرار میگیرد؛ امّا این همه‌ی کارها نیست، همه‌ی هدفها نیست. اگر زندگی ما در دنیا زندگی خوبی باشد، امّا لحظه‌ی مرگ ما لحظه‌ی بدبختی و روسیاهی ما باشد، چه فایده دارد؟ امام سجّاد (علیه‌السّلام) در دعای صحیفه‌ی سجّادیه میفرماید: اَمِتنا مُهتَدینَ غَیرَ ضالّینَ، طائِعینَ غَیرَ مُستَکرِهین؛ میگوید پروردگارا! من را درحالی از دنیا ببر و بمیران که هدایت‌یافته باشم، گمراه نباشم» (بیانات معظم له در دیدار مردم استان ایلام در سالروز ولادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ۲۳/۲/۹۳)

۴- رفاه

فقر یکی از نشانه‌های دوری از اسلام است. به عبارتی جامعه ای که در آن فقر باشد و چاره ای برای آن فقر اندیشیده نشود و بلکه توجیهی هم برای آن درست شود، جامعه ای اسلامی نیست. البته هر جامعه مرفه ای جامعه اسلامی نیست اما جامعه اسلامی به معناب دقیق کلمه مرفه است. از این جهت، رهبر معظم انقلاب یکی از شاخصه های جامعه اسلامی را رفاه آن جامعه می داند. به نظر ایشان جامعه اسلامی « جامعه ای برخوردار از رفاه و مبرای از فقر و گرسنگی» است. (بیانات معظم‌له در دیدار دانشجویان کرمانشاه ۲۴/۷/۹۰)

ایشان تفکر کسانی که گمان می کنند اسلام جامعه معنوی آنهم با تعریف رهبانی (ترک دنیا) را تشویق می کند را غلط می دانند. «آن کسی که تصور می‌کند اسلام فقط به جنبه‌های معنوی، آن هم با برداشت و تلقی خاص از جنبه‌های معنوی- عبادت و زهد و ذکر و امثال این‌ها- می‌پردازد، به دنیای مردم… نمی‌پردازد، او اسلام را درست نشناخته؛ اسلام این‌جوری نیست. همه‌ی این چیزهائی که گفتیم؛ هم آن چیزی که مربوط به مسائل دنیائی جامعه‌ است…مثل رفاه، برخورداری از ثروت… هم آنچه که مربوط به مسائل اخروی است… در کلمه‌ی اسلامی مندرج است.» (بیانات‌ معظم له در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های شیراز ۱۴/۲/۸۷)

۵- پیشرفت های همه جانبه

اصولا پیشرفت می‌تواند در زمینه‌های مختلف رخ دهد. اما پیشرفت یکجانبه شاخص مناسبی برای جامعه اسلامی محسوب نمی‌شود. به عبارتی جامعه اسلامی جامعه ایست که در همه جوانب رشد مناسب پیدا می کند. به نظر ایشان جامعه اسلامی « جامعه‌ای دارای پیشرفتهای همه‌جانبه – پیشرفت علمی، پیشرفت اقتصادی، پیشرفت سیاسی» است. (بیانات معظم له در دیدار دانشجویان کرمانشاه ۲۴/۷/۹۰)

۶- پیشرفت دائمی و پیوسته

اصولا اندازه گیری پیشرفت مقوله ای مرتبط با مقوله زمان و استمرار است. به عبارتی دقیق تر، به افزایشی رشد و پیشرفت گفته می شود که از مدتی استمرار برخوردار باشد. ما به طور روزمره هم از مساله زمان و استمرار در اندازه گیری استفاده می کنیم. به عبارتی دقیق تر، به افزایش یکباره یک اندازه رشد نمیگوییم اگر اندازه های دیگر دچار کاهش شده باشند. رهبر معظم انقلاب جامعه اسلامی را جامعه ای میداند که در آن پیشرفت امری دائمی و پیوسته است یعنی« جامعه‌ای بدون سکون، بدون رکود، بدون توقف و در حال پیشروی دائم» است. (بیانات معظم له در دیدار دانشجویان کرمانشاه ۱۳۹۰/۰۷/۲۴)

۷- آزادی

جامعه اسلامی جامعه ای مبتنی بر آزادی است و این آزادی را از قرآن و معارف اهل بیت (ع) میگیرد. « مساله «آزادی » یکی از مقولاتی است که در قرآن کریم و در کلمات ائمه (علیهم السلام) به طور موکد و مکرر روی آن تاکید شده است. البته … مرادمان آزادی مطلق نیست که هیچ طرف داری در دنیا ندارد … مرادمان، آزادی معنوی هم که در اسلام و به خصوص در سطوح راقی معارف اسلامی هست، نیست; آن محل بحث ما نیست…منظور از «آزادی » … «آزادی اجتماعی » است; آزادی به مثابه یک حق انسانی برای اندیشیدن، گفتن، انتخاب کردن و از این قبیل، همین مقوله، در کتاب و سنت مورد تجلیل قرار گرفته است. آیه شریفه ۱۵۷ سوره اعراف می فرماید: «الذین یتبعون الرسول النبی الامی الذی یجدونه مکتوبا عندهم فی التوریه والانجیل یامرهم بالمعروف و ینهاهم عن المنکر و یحل لهم الطیبات و یحرم علیهم الخبائث و یضع عنهم اصرهم و الاغلال التی کانت علیهم ». خداوند یکی از خصوصیات پیامبر رااین قرار می دهد که غل و زنجیرها را از گردن انسان ها برمی دارد: «اصر» را یعنی تعهدات تحمیلی بر انسان ها را از آن ها می گیرد; مفهوم خیلی عجیب و وسیعی است.» (بیانات معظم له در مراسم فارغ التحصیلی گروهی از دانشجویان دانشگاه تربیت مدرّس ۱۲/۶/۷۷)

۸- عدالت

عدالت یکی از مفاهیم اساسی و کانونی جامعه اسلامی است. جامعه ای که در آن عدالت نباشد جامعه ای اسلامی محسوب نمی شود. اقتصاد سرمایه داری و سوسیالیستی تعاریف متضادی از عدالت ارائه می کنند که از نظر رهبر انقلاب مطرود شمرده می شوند. « چون دنیای سرمایه‏داری مبتنی بر لیبرال دمکراسی برایش مسأله‏ی عدالت، مسأله‏ی فرعی و درجه‏ی دو و ابزاری است … ما در قالبهای اقتصادی و در کارکرد سیاست داخلی و خارجی‏مان، مسأله‏ی عدالت محور است.» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از مسئولان وزارت امور خارجه ۲۵/۵/۸۳) « ما با نظام سوسیالیستی هم، به همین اندازه فاصله داریم. نظام سوسیالیستی، فرصت را از مردم می‏گیرد؛ ابتکار و میدان را می‏گیرد؛ کار و تولید و ثروت و ابزار تولید و منابع عمده‏ی سرمایه و تولید را در دولت متمرکز، و به آن متعلّق می‏کند. این، غلط اندر غلط است.» (بیانات مقام معظم رهبری در مراسم تنفیذ حکم ریاست‌جمهوری ۱۲/۵/۷۲) «بعضیها می‏گفتند اسلام شیوه‏ی خاصّی در باب اقتصاد ندارد. هر شیوه‏ای که بتواند آرمان‏های اسلامی مثلًا عدالت را تأمین کند، اسلامی است؛ ولی عقیده‏ی ما این بود که نه، اسلام خطوطی معین کرده و شیوه‏ای بنا نهاده و چارچوبی برای اقتصاد اسلامی درست کرده و این چارچوب باید تبعیت شود.»( بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای هیأت علمی کنگره امام خمینی(ره) ۴/۱۱/۷۸)

۹- عزت ملی

یکی دیگر از شاخص های اساسی جامعه اسلامی عزت ملی است که به معنای زیردست نبودن است و اینکه خود به کشوری صاحب نفوذ تبدیل شود. « استقلال و عزت ملی برای کشور مهم است، زیردست نبودن یک ملت و ارباب نداشتن یک ملت مهم است، نفوذ و اقتدار منطقه‌ای یک ملت و یک کشور پشتوانه‌ی استقلال و امنیت کشور است و مهم است.» (بیانات معظم له در حرم مطهر رضوی ۱/۱/۹۲)

جمع بندی

در این مقاله تلاش شد تا با استفاده از بیانات مقام معظم رهبری شاخص های جامع اسلامی مشخص شود. لذا با توجه به بیانات ایشان به شاخص های عدالت، رفاه، عزت ملی، آزادی، پیشرفت های همه جانبه، انتظار، هدایت، انس با قرآن، پیشرفت دائم و بدون وقفه اشاره شد. جامعه اسلامی از منظر حضرت ایت الله خامنه ای جامعه است که برخوردار از این شاخص ها باشد.

 

منابع

بیانات معظم له در دیدار دانشجویان کرمانشاه ۱۳۹۰/۰۷/۲۴

بیانات معظم له در مراسم فارغ التحصیلی گروهی از دانشجویان دانشگاه تربیت مدرّس ۱۲/۰۶/۱۳۷۷

بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از مسئولان وزارت امور خارجه ۱۳۸۳/۰۵/۲۵

بیانات مقام معظم رهبری در مراسم تنفیذ حکم ریاست‌جمهوری ۱۳۷۲/۰۵/۱۲

بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای هیأت علمی کنگره امام خمینی(ره) ۱۳۷۸/۱۱/۰۴

بیانات معظم له در حرم مطهر رضوی ۱۳۹۲/۰۱/۰۱

بیانات معظم له در محفل انس با قرآن ۱۳۹۳/۰۴/۰۸

بیانات معظم له در دیدار پژوهشگران و کارکنان‌ مؤسسه «دارالحدیث» و پژوهشگاه «قرآن و حدیث» ۱۳۹۳/۰۳/۲۱

بیانات معظم له در دیدار مردم استان ایلام در سالروز ولادت امیرالمؤمنین علیه‌السلام ۱۳۹۳/۰۲/۲۳

بیانات‌ معظم له در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های شیراز ۱۳۸۷/۰۲/۱۴

#
/ 0 نظر / 8 بازدید